Haber Tüneli > Sağlık |

Haram ve helali belirleme yöntemleri

Helal ve haram gıdalar bir takım kriterlere göre belirlenmiştir. Gıdaların helal ve haram kılınmasının en temel noktası tevhit düşüncesi ve dini siyasettir.

Haram ve helali belirleme yöntemleri

İnsanoğlu varlığını sürdürebilmek için en önemli gereksinimlerinden biri gıda ihtiyacıdır. Bu ihtiyacı giderebilmek için helal ve temiz olarak nitelendirilen gıda maddeleri insanın istifadesine sunulmuştur.

Gıdaların helal ve haram kılınmasının en temel noktası tevhit düşüncesi ve dini siyasettir. Özellikle Allah’tan başkasının adına veya Allah’ın adı zikredilmeden kesilen hayvanların yenilmesinin yasaklanmasında tevhit düşüncesi ön plana çıkmaktadır. 

Diğer önemli bir nokta ise bedene zararlı olmasıdır. Naslarda yer alan bütün hükümlerin temel maksadı; din, nesil, akıl ve malın korunmasıdır. Bunlara gelecek her türlü zararın defedilmesi, şer’i hükümlerin ana noktasını oluşturmaktadır. Yani İslam, nefse ve akla zarar verecek her türlü yiyecek ve içeceği yasaklamıştır.

Helal ve haram gıdalar bir takım kriterlere göre belirlenmiştir. Bu kriterleri şu şekilde sıralayabiliriz:

  1. Nas Kriteri: Nastan maksat konuyla ilgili ayet ve hadislerdir. Kitap ve sünnet esasen helal ve haramı belirleme yetkisini Allah’a vermektedir.             ‘Diliniz yalana alışmış olduğu için şu haramdır bu helaldir demeyin. Zira Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz.’  Peygamber Efendimiz (sav.) bir hadisinde şu açıklamayı yapmıştır.: ‘Helal, Allah’ın kitabında helal kıldıklarıdır. Haram da Allah’ın kitabında haram kıldıklarıdır. Hakkında bir açıklama yapmadığı şeyler ise serbest bıraktığı şeylerdir. ’
  2. Teabbüdilik Kriteri: Kur’an’da yer alan mevcut bazı haramların gerekçesini anlamaya yöneliktir. Kur’an’da aslında temiz ve helal olan bazı yiyeceklerin haram kılınması ancak teabbüd anlayışıyla izah edilebilir. Çünkü bu yiyecekler belli toplumlara onları cezalandırmak maksadıyla haram kılınmıştır. Mesela; zulüm yapmaları, birçok kişiyi Allah yolundan saptırmaları, kendilerine yasak oluğu halde faiz almaları ve insanların mallarını haksız olarak yemeleri sebebiyle önceden helal kılınan temiz ve hoş şeyler Yahudilere haram kılınmıştır. Böylece onlara tırnaklı hayvanlar, koyun ve sığırların ise sırt ve bağırsaklarındaki hariç iç yağları haram kılmıştır. Bu onlara yönelik bir cezalandırmadır. Cezanın neden bu şekilde verildiğini ise akıl tam olarak idrak edemeyip, teslim olmaktan başka çaresi kalmaz.
  3. Fayda- zarar Kriteri: Yüce Allah Kur’an’da yeryüzündeki bütün şeyleri insan için yarattığını ifade etmiş, burada olan nimetlerin helal ve temiz olanlarından yararlanmayı serbest kılmış, kulları için yarattığı ziynetleri ve temiz rızıkları haram kılacak bir gücün olmadığını buyurmuştur.
  4. Temizlik-Pislik Kriteri: Kur’an ve sünnette helal ve haram kılınan gıdalar ta’lil edilirken işaret edilen ta’lillerden biri de temiz (tayyib) ve ya pis (habis) olma özelliğidir. Kur’an’da yer alan tayyibat; hoşa giden, beğenilen, yenilmesi helal olan yiyecekler, usulüne uygun olarak kesilmiş hayvanlar, anlamına gelmektedir. Bu kelime gıdalar bağlamında, helal olan ve insanların hoşlandığı temiz yiyecekleri ifade etmektedir. Habais kelimesi ise bunun zıddı anlamdadır.
  5. Tabiatında İğrençlik, Tiksindiricilik ve Vahşilik Olma Kriteri: Bu kriter daha çok hayvansal gıdalar için geçerlidir. Buna göre bazı hadislerde, tabiatında iğrençlik, tiksinti ve vahşilik bulunan hayvanların yasaklandığını görüyoruz. Buradan hareketle özellikle Hanefi mezhebinde, bazı hadislere dayanılarak, özellikle hayvanlarda tabiatı bakımından iğrençlik, pislik ve vahşilik bulunup, dişleri ve tırnaklarıyla kendilerini müdafaa eden, avlarını azı dişleriyle kapıp avlayan ve parçalayan hayvanların yenmesi haram kabul edilmiştir.
  6. Boğazlama Kriteri: Usulüne uygun boğazlanmayan hayvanlar leş hükmündedir.
  7. Beslenme Şekilleri Kriteri: Beslendiği maddeler arasında; kan, hayvan artığı gibi dinen necis sayılan maddelerin bulunduğu ve celale denilen hayvanların etinin hükmü tartışma konusu olmuştur.
  8. İstihale: İstihale olayı, haramı ve necis olanı helal ve temiz kılar. Ancak her istihale bu sonucu vermez. Bu sonucu veren istihale çoğunlukla kimyasal olmakla beraber buharlaşma gibi bazı fiziksel dönüşümlerdir. Her kimyasal dönüşüm, maksut istihale olmayabilir. Haramı ve necisi helal ve temiz kılan istihale, molekülü elementlere/atomlara ve ya kimyasal köklere ayırma işlemidir. Bu işlem neticesinde açığa çıkan elementler ve kökler maksut istihaleye uğramış olup, aslı necis ise bunlar temiz hale gelir. Bu dönüşümün yeterli olması için meydana gelen yeni ürünün vasıf itibariyle de hammaddeden farklı olması şarttır. Vasıf itibariyle farklı olmadıkça oluşan kimyasal dönüşüm maksut istihale olmaz.  Kısaca açıklamak gerekirse istihale; hayvansal ve ya bitkisel bir ürünün bir halden başa bir hale dönüşerek nitelik değiştirmesi halidir. Bu şekilde dönüşürken haram olan bir gıda maddesi helal hale de gelebilir.  İstihaleyi gerçekleştiren amiller; yakma, kendiliğinden dönüşüm, başka bir maddenin içine düşmesi, taşlaşma ve mayalanmadır.Şu durumlarda ise istihale hükmüne dâhil edilemeyen haller şunlardır; ateşte kızartmak, öğütmek ve parçalara ayırmak, şeklini değiştirmek, mekân değişikliği gibi. Mesela, bir çorbaya içki dökülse, sonra da üzerine sirke ilave edilse, eğer çorba ekşilikte sirke gibi olursa çorba temizlenmiş olur. Fakat bir şıra ve ya şarap içine herhangi bir pislik düşüp dağıldıktan sonra sirke yapılmakla temizlenmiş olmaz. Kanın misk-i ambere dönüşmesini de istihaleye örnek olarak verebiliriz.

İ.             İstihlak: Genel anlamıyla bir maddenin kendisinden çok olan diğer bir maddeye karışarak onun içinde varlığını sürdürmekle birlikte rengini tadını ve kokusunu kaybetmesidir. Aslı itibariyle temiz ve helal olan bir madde arızi bir sebepten dolayı haram olma özelliği kazanmışsa, yapısı itibariyle yani maddi varlığı açısından necis olmaz.  IX. Tıp Fıkhı Toplantısı’nda alınan karara göre; gıda ve ilaçlara eklenen ve aslı necis ve ya haram kılınmış olan maddeler ancak istihlak ve ya istihale yollarından biriyle mubah maddeye dönüşür.

  1. Örf ve Telakki Kriteri: Gıda maddeleriyle ilgili helal ve haramın belirlenmesinde Kur’an ve sünnetle zikredilen ilke ve amaçların yanı sıra, fakihlerin özel bilgi ve tecrübe birikimlerinin, bölgesel örf ve telakilerin de etkisi olmuştur.
  2. İsraf ve Kamu Yararı Kriteri: İslam dini, dünya ile ahiret, ruh ile beden, hak ile sorumluluk arasında denge getirdiği gibi yiyecekler konusunda da dengeli beslenme ve tüketimi emretmiştir.
Etiketler »  

0 Yorum   Yorum Ekle
Kritik uyarı Bu ilaçlar kısırlık yapıyor
Kritik uyarı: Bu ilaçlar kısırlık yapıyor

Fransız ve Danimarkalı bilim insanlarının son araştırmasına göre, etken maddesi ibuprofen olan ve...
Sağlık | 09:50, 10 Ocak 2018 Çarşamba


4 günde zayıflatan tarif
4 günde zayıflatan tarif

Fazla kilolarınızdan şikayetçi iseniz size güzel bir haberimiz var. 4 Günde Zayıflatan Tarif...
Sağlık | 16:55, 08 Ocak 2018 Pazartesi


Bağırsaklarınızı temizleyecek mucize meyve
Bağırsaklarınızı temizleyecek mucize meyve

Kışın bağışıklığı güçlü tutabilmek hastalıklardan korunmak için C vitamini alımı oldukça...
Sağlık | 23:30, 05 Ocak 2018 Cuma


Ayakkabı vurması nasıl önlenir
Ayakkabı vurması nasıl önlenir?

Ayakkabı vurmasına çözüm önerileri ve pratik yöntemler oldukça fazladır. Ayakkabı ayağınızı...
Sağlık | 20:58, 05 Ocak 2018 Cuma


Down sendromlu çocuğu terörist diye polise şikayet ettiler
Down sendromlu çocuğu terörist diye polise şikayet ettiler

Amerika'nın Teksas eyaletinde skandal bir olay yaşandı. 6 yaşındaki Down Sendromlu Muhammed...
Sağlık | 08:25, 04 Aralık 2017 Pazartesi


Dünya yanıklar için geliştirilen bu tedaviyi konuşuyor
Dünya yanıklar için geliştirilen bu tedaviyi konuşuyor!

Brezilyalı doktorlar, ağır yanık hastaları için tıpta devrim yaratacak bir buluşa imza attı....
Sağlık | 12:52, 27 Kasım 2017 Pazartesi